Milieu

Bioplastic || een oplossing met een nieuw probleem?

Plastic versus plastic versus plastic versus plastic. Ons leven is omgeven in plastic. Waar je ook komt: het is overal! Je kunt er niet omheen en 100% plasticvrij leven lijkt onmogelijk. Over een jaar is al het zogenaamde single-use-plastic in Europa verboden (1). Dit is plastic wat maar eenmalig gebruikt wordt (denk aan verpakkingen om voedingsmiddelen). Dit betekent alternatieven zoeken voor fabrikanten. Gelukkig hebben we die al, namelijk de BIOPLASTICS!! Klinkt goed.

In de 19e eeuw introduceerde John Wesley Hyatt de eerste synthetische polymeer en dat was het begin van plastic. Dit bood een oplossing voor een toenmalig probleem (namelijk het gebruik van ivoor, dat alleen kon worden gewonnen door het doodmaken van olifanten). Het leek een prachtige oplossing voor een probleem en dat konden we alleen maar toejuichen!   De volledig synthetische plastic werd uitgevonden in 1907 en The Age of Plastic begon (2).

Inmiddels zijn we een eeuw verder en weten we dat plastic helemaal niet zo’n perfecte oplossing is. De oplossing voor het probleem, werd een nieuw probleem op zich. Maar geen enkel probleem is zonder oplossing. Bioplastics lijken de oplossing te zijn voor ons huidige probleem, maar voordat ik begin te juichen wil ik hier meer over weten.

Wat zijn bioplastics?

De “bio” in “bioplastics” kan twee dingen betekenen: (1) de hernieuwbare oorsprong van het materiaal of (2) de biodegradeerbare eigenschap van het materiaal. Dat is een belangrijk verschil; ook al wordt plastic gemaakt uit van hernieuwbaar materiaal (punt 1), dat wil niet zeggen dat het biodegradeerbaar (punt 2) is. Dat laatste is toch wel een must, gezien ons huidig plasticprobleem.

Figuur 1: (bio)plastics

Een schematisch overzicht laat zien dat plastic onder te verdelen is in vier categorieën: (1) niet biodegradeerbare en fossiel-gebaseerd plastic (het reguliere plastic), (2) niet biodegradeerbare en bio-gebaseerd plastic, (3) biodegradeerbaar en bio-gebaseerd plastic en (4) biodegradeerbaar en bio-based plastic.

Waarom moet het biodegradeerbaar zijn?

Onlangs zocht ik uit hoe lang het duurde voor materiaal om te ontbinden in de natuur. Een plastic fles doet er meer dan 450 jaar over om op een natuurlijke manier te ontbinden en een plastic tas zo’n 1000 jaar. Maar dat het kan ontbinden wil nog niet zeggen dat het biodegradeerbaar is. Materiaal dat biodegradeerbaar is, breekt snel af (weken of maanden en geen jaren) en laat geen schadelijke stoffen achter. Daar komt bij, plastic dat afbreekt blijft alsnog bestaan, maar dan in kleine deeltjes.

Microplastics en nanoplastics zijn hele kleine deeltjes plastic die in ons milieu terecht zijn gekomen. Ze zijn afkomstig van bijvoorbeeld kleding, plastic tassen en visnetten. Ook al is je plastic nog zo netjes gescheiden, het komt voor dat de organisaties die het plastic moeten verwerken het plastic in de natuur “(laten) lekken” (3). Op dit moment zijn er nog geen grote risico’s voor de mens en zijn omgeving, maar dit verandert als de vervuiling in huidig tempo toeneemt (4). Dat is goed nieuws, dat betekent dat we er nu nog wat aan kunnen doen voor het te laat is.

Iets dat biodegradeerbaar is, verdwijnt binnen een jaar en de natuur ondervindt daar geen schade aan.

Waarom moet het afkomstig zijn van hernieuwbaar materiaal?

Fossiele brandstof raakt op. Dat is een feit. Onze aarde heeft er miljoenen jaren over gedaan om het te vormen en in het tempo dat wij het opmaken, kan ze geen nieuwe leveren. Het is dus belangrijk dat we hernieuwbaar materiaal gaan gebruiken want als we dat niet gaan doen, is straks de fossiele brandstof op en daar staan we dan met onze plastic tasjes en lege benzinetanks (moeten we toch nog gaan fietsen).

Welk plastic dan wel?

Goed, als we dus biodegradeerbaar plastic willen gaan gebruiken, afkomstig van hernieuwbaar materiaal dan komen we uit bij PLA, PHA, PBS en Starch blends (zie figuur hierboven). Wat houdt dat in?

PLA (polymelkzuur)

Deze kunststof is composteerbaar en wordt verkregen door de fermentatie van suikers. De Lactobacillus (een bacterie die je wellicht bekend voorkomt) is zo’n organisme dat melkzuur produceert. PLA is toepasbaar in (transparante) schaaltjes en folies, ademend maar heeft een relatief hoog waterdoorlaatbaarheid. In combinatie met papier kan het worden gebruikt voor koffiebekers.

PHA (polyhydroxyalkanoaat)

Er zijn verschillende types op de markt en de meest voorkomende is PHB, maar ook PHBV is een soort PHA. Het is geschikt voor folietoepassingen maar is relatief duur. Het is niet transparant en wordt soms geblend met Ecoflex (wel composteerbaar maar van fossiele oorsprong).

PBS (polybutyleensuccinaat)

Deze kunststof wordt geproduceerd via polymerisatie van barnsteenzuur en BDO. Het is net als PHA niet transparant en lijkt op polypropyleen. Het heeft een hoge maximale gebruikstemperatuur en wordt in combinaties met andere biopolymeren toegepast in draagtasjes.

Starch blends / zetmeel(blends)

Zetmeelgebaseerde materialen worden gecombineerd met andere composteerbare polyesters (die niet per definitie afkomstig zijn van hernieuwbaar materiaal). Maar er bestaat ook een zetmeelplastic van het bedrijf Plantics.

Waar moet je op letten bij het kopen van plastic?

Indien je – net als ik – graag bewust bent van wat je koopt, is het belangrijk om de term greenwashing in je achterhoofd te houden. Sommige fabrikanten maken een mooi logo waardoor je denkt dat je product biodegradeerbaar is. Maar indien het logo niet gecertificeerd is, dan is er geen garantie dat het materiaal daadwerkelijk biodegradeerbaar is (5).

Voorbeelden van compostlogo’s die wel gecertificeerd zijn, zijn het Kiemplantlogo en OK Compost (Belgisch keurmerk). Deze producten mogen niet bij het plastic afval (vanwege een andere samenstelling) maar moeten bij het restafval (lees meer over bioplastics en hoe ze te scheiden bij het afval).

Go green Earth globe background illustration.

Dus bioplastics zijn wel goed?

Die vraag vind ik nog moeilijk te beantwoorden. Vooralsnog lijken de biodegradeerbare bioplastics gemaakt van hernieuwbaar materiaal een super oplossing… maar zoals met de meeste oplossingen verschijnen er (vanzelf) nieuwe problemen. Op dit moment zijn bioplastics duur(der), maar de fabrikanten moeten er in 2020 toch echt aan geloven. We zullen het de aankomende jaren wel zien welke plastics een goed gecertificeerd logo krijgen en welke niet. Hopelijk krijgen we keuzen en dan hoop ik dat we allemaal bewust kiezen voor de producten die verpakt zijn in de goede bioplastics! Als we dat doen, zullen de andere fabrikanten vanzelf volgen.

Gebruikte bronnen

1. European Commission. Single-use plastics: New EU rules to reduce marine litter. europa.eu. [Online] 28 mei 2018. [Citaat van: 7 maart 2019.] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-18-3909_en.htm.

2. Conflicts in Chemistry: The Case of Plastics. sciencehistory.org. [Online] [Citaat van: 7 maart 2019.] https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics.

3. Marine Litter: The Facts. Sources. marinelitterthefacts.com. [Online] [Citaat van: 7 maart 2019.] https://www.marinelitterthefacts.com/sources.

4. Wageningen University & Research. Onderzoek naar microplastics wijst nog geen grote risico’s uit, volgens Europese topwetenschappers. wur.nl. [Online] 15 januari 2019. [Citaat van: 7 maart 2019.] https://www.wur.nl/nl/nieuws/Onderzoek-naar-microplastics-wijst-nog-geen-grote-risicos-uit-volgens-Europese-topwetenschappers.htm.

5. OVAM. Bioplastics. 2017.

Wil je meer lezen en op de hoogte blijven? Volg ons dan op Social Media.
error

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *