Milieu, Zero waste

De afwas | manueel of machinaal? Wat is nu beter?

Mijn ouders doen nog steeds elke dag de afwas met de hand. Ze hebben een vaatwasser, maar die wordt alleen gebruikt wanneer er veel visite is (bijvoorbeeld bij een verjaardag). Toen ik ging samenwonen wilde mijn vriend (nu man) een vaatwasser, maar dat vond ik zelf nogal overbodig. Inmiddels stond onze handige huishoudhulp elke dag aan. Tot voor kort. Want: is manueel de afwas doen niet beter voor het milieu?

Eigenlijk heb ik veel twijfel over het onderwerp. De vaatwassers worden steeds milieuvriendelijker en slurpen steeds minder water. In 2006 verbruikte de gemiddelde vaatwasser nog zo’n 20 liter op een dag, op dit moment zit een gemiddelde vaatwasser op 13 liter. Maar dat is gemiddeld en zegt niets over de onze. Maar waterverbruik is niet het enige belangrijke aspect. Denk aan de materialen die er nodig zijn om af te wassen, de wasmiddelen die er zijn en (niet onbelangrijk) je portemonnee. Wat is er goedkoper?

Totale kosten

Omdat de berekeningen nogal wat uitzoekwerk was en er veel informatie is waar rekening mee gehouden moet worden, is de post zo’n 6 A4’tjes lang. Uiteindelijk is de conclusie het meest interessant. De cijfers zijn gebaseerd op ons persoonlijk gebruik. Ik zit alle dagen thuis met 3 kinderen (voor een gezin met 1 kind waarvan beide ouders minimaal 3 tot 5 dagen werken, ziet het verbruik er natuurlijk heel anders uit). Ook ben ik uitgegaan van onze manier van afwassen en van onze vaatwasser. De cijfers zullen er heel anders uitzien met een A+++ Miele uit 2018.

Cijfers zijn per jaar

  Manueel   Machinaal  
Waterverbruik 5110 liter € 3,23 4900 liter € 3,10
Gas   € 47,87 322 kWh € 83,74
Materiaal   € 1,96   € 97,21C
Wasmiddel   € 50,37   € 35,-
Totaal   € 103,43 € 219,05

C We zijn uitgegaan van een levensduur van 7 jaar

(Nu zijn er een aantal aspecten niet meegerekend. Als we de vaatwasser gebruiken, dan maken we vaak genoeg nog een extra sopje om spullen af te wassen die niet in de vaatwasser kunnen of mogen. Dus daar komen nog best wat liters bij. Stel dat we één keer in de week een extra sopje maken komt dat uit op (5*52=) 260 extra liters wat het totaal op 5.160 liters komt. Nu vermoed ik dat we vaker een sopje maken dan 1x in de week, maar dat weet ik niet zeker.)

Al met al maakt het aantal liters water niet zo enorm veel uit. Het verschil is 210 liter in totaal. Wat een groter verschil maakt is de manier waarop het wordt verwarmd. Gas is misschien goedkoper dan onze groene stroom, voor de helft van het jaar wordt onze elektriciteit opgewekt door onze zonnepanelen mits we overdag de vaatwasser aanzetten. Newsflash: we don’t! De vaatwasser staat altijd ’s nachts aan.

Qua kosten is het duidelijk: manueel afwassen is SOWIESO goedkoper dan machinaal. Dat maakt voor nu niet meer uit, want we hebben een vaatwasser dus we besparen er stukken minder mee door te gaan afwassen. De materiaalkosten hebben we al gemaakt. Maar dit is wel een belangrijke overweging om geen nieuwe vaatwasser aan te schaffen.

De materialen die worden gewonnen voor de producten die je nodig hebt voor het afwassen hebben een enorme impact op het milieu. Dit impact heb ik niet heel uitgebreid kunnen behandelen want daar kan een heel boek over geschreven worden. Manueel afwassen is en blijft altijd milieuvriendelijker OMDAT een vaatwasser zo’n korte levensduur heeft. De vaatwasser bevat zoveel onderdelen die geproduceerd moeten worden, grondstoffen bevatten… dit is zo’n impact op het milieu, daar valt niet over te twijfelen.

Heb je een zuinige vaatwasser, dan kun je die gewoon blijven gebruiken. Wij zullen onze vaatwasser dan ook nog wel eens aanzetten. Maar we hopen in de toekomst een eigen huis te gaan bouwen (hopelijk in de nabije toekomst) en ik wil weten of we het zonder vaatwasser ook leefbaar kunnen hebben. Dus we zijn aan het oefenen. Kies altijd voor wasmiddelen voorzien van een ecologisch keurmerk, in gerecyclede verpakkingen of karton. Kijk ook welk keurmerk een wasmiddel heeft en wat dit zegt.

Als je de vaatwasser gebruikt: probeer de wasbeurten te reduceren naar zo min mogelijk. Gebruik een glas vaker dan één keer en draai geen halve wasjes.

Als je met de hand gaat afwassen: gebruik de gootsteen of een teiltje. Was niet af onder een stromende kraan en gebruik zo min mogelijk afwasmiddel. Koop geen plastic afwasborstel, maar van bamboe of hout.

Hieronder kun je meer lezen hoe ik de berekeningen heb gedaan. Onderwerpen die aan bod komen:

  • Waterverbruik
  • Gas- en energieverbruik
  • Materiaal
  • Wasmiddelen

Waterverbruik

Om te bepalen wat milieuvriendelijk is, zijn er een aantal aspecten die we moeten vergelijken. Allereerst natuurlijk het waterverbruik. Bij afwassen met de hand verbruik je minimaal 5 (maar soms veel meer) liter water. Voor sommige mensen is het gebruikelijk om af te wassen onder een stromende kraan en elke keer een kwak sop erbij. Het idee dat iemand dit doet zorgt ervoor dat bij mij de haren overeind gaan staan. Wat een verspilling!

Dan hebben we het voorspoelen. Wanneer je afwast met de hand, spoel je voor. Overal op internet lees ik dat dit bij een moderne vaatwasser niet hoeft. Nu, onze vaatwasser is vier jaar oud maar als wij niet voorspoelen wordt het niet goed schoon. Dus in ons geval: we spoelen voor beide voor! We gebruiken hier zo min mogelijk water voor. Meestal zetten we de warme kraan rustig open zodat het water kan opwarmen voor het sopje. Tegen de tijd dat het water opgewarmd is, zijn we klaar met spoelen.

Onze vaatwasser (Bauknecht GSXK8224a2) verbruikt per wasbeurt 9 liter. In onze afwasteil gaat zo’n 5 liter per wasbeurt (maar proberen vaak minder, dit hangt af van de grootte van de vaat). De vaatwasser staat één keer per dag aan en de afwas doen we twee of drie keer. Voorspoelen doen we voor beide en verbruiken we zo’n 4 liter. De vaat van één dag kost manueel ongeveer 14 liter (meestal was ik twee keer op een dag af) en machinaal 13 liter.

Conclusie

Hoeveel liter water per jaar dat is, hangt af van verschillende factoren. Maar naar verwachting zouden we zo’n 760x per jaar afwassen of 350x per jaar de vaatwasser gebruiken (zie iets verderop waar de schatting vandaan komt). Per jaar zou manueel afwassen zo’n 5.110 liter water kosten en machinaal 4.900 liter.

Dit kost ons dus €3,23 (manueel) tot €3,10 (machinaal) per jaar.

Afbeelding 1: Waterverbruik van de gemiddelde Nederlander

Gas- en energieverbruik

De vaatwasser gebruikt energie. Onze vaatwasser verbruikt zo’n 0,92 kWh per cyclus. A+ vaatwassers verbruiken meer dan 1 kWh per cyclus en een A+++ zo’n 0,836 kWh (1). Manueel afwassen verbruikt een klein beetje watt, hoeveel dit precies is, dat is niet te meten. Echter hebben wij ooit gemeten hoeveel kWh ons waterverbruik per jaar is (250 kWh per jaar). Als we ervan uitgaan dat ca. 3% afkomstig is van afwassen (nu neem ik het gemiddelde waterverbruik van de Nederlander uit afbeelding 1) dan komt dat neer op 7,5 kWh per jaar. Wij warmen water dus met gas. Om 5 liter water te verwarmen verbruiken wij 0,045 m3 gas. Maar we spoelen voor beide wasbeurten voor, dat is zo’n 0,035 m3 gas per spoelbeurt.

Qua kosten komt dit neer op € 0,06 per afwasbeurt manueel, terwijl de vaatwasser € 0,24 per cyclus gebruikt. Een vierpersoonshuishouden zou de vaatwasser zo’n 333 keer per jaar gebruiken (2). Ik denk dat wij daar iets boven zouden zitten en mijn schatting is 350x per jaarA. Met de hand wassen we minimaal 2x per dag af (soms 3x als er veel vaat is) en mijn schatting is 730x per jaarB.

Vaatwasser: 350 * 0,92 = 322 kWh per jaar wat neerkomt op € 74,06. Voorspoelen: 350*0.035=12,25 m3 wat neerkomt op € 9,68 per jaar

Totaalprijs: € 83,74 per jaar / € 0,24 per cyclus

Manueel: ((730*0,045) + (730*0,035)) = 58,4 m3 per jaar wat neerkomt op € 46,14 (3). Aantal kWh: 7,5*0.23 = € 1,73.

Totaalprijs: € 47,87 / € 0,07 per wasbeurt

A Ervan uitgaande dat we de vaatwasser zeker 7x per week aanzetten en met verjaardagen 2x per dag, komen we uit op 369x de vaatwasser. Nu gaan we zo’n twee weken in de zomervakantie weg, dus dan staat de vaatwasser niet aan (354x) maar wassen we met de hand af. Laten we het afronden op 350x de vaatwasser per jaar (precies berekenen is nogal lastig, want als we ergens anders eten dan draait daar een vaatwasser voor ons blablabla… maar goed, 350 is denk ik een goede schatting voor een vijfpersoonshuishouden)

B Ik ben hier uitgegaan dat er dagen zijn dat we vaker de vaat doen maar ook een keer minder, als we bijvoorbeeld ergens eten of een weekend weg zijn. Een schatting is lastig, want als we een weekend met familie weg zijn gebruiken we een vaatwasser, terwijl we op vakantie met de hand zouden afwassen.

Gas vs. elektriciteit

Bij verbranding van fossiele brandstoffen komt CO2 vrij en aardgas is in Nederland de meest gebruikte brandstof. Aardgaswinning kan voor aardbevingen zorgen (denk aan Groningen). Nu is aardgas schoner dan het verbranden van kolen of olie (de minst vervuilende fossiele brandstof), maar toch zorgt het voor de uitstoot van broeikasgassen.

Wij hebben zonnepanelen en (hoofdzakelijk) groene stroom. Ten minste, daar gaan we maar vanuit. Niet alle groene stroom is echt groen maar als consument kun je ook maar zo veel doen. Er is veel vraag naar groene stroom, meer dan dat er geleverd kan worden. In de zomer wekken wij vaak meer dan genoeg op (zeker afgelopen zomer) dus dan is de elektriciteit groener en beter dan het gas.

Conclusie

Water opwarmen op basis van elektriciteit is in dit huis milieuvriendelijk. Zeker in de zomermaanden als we zelf opwekken. Nog beter voor het milieu zou het verwarmen van water door middel van een zonneboiler zijn of een warmwaterpomp. Deze zijn niet in ons huis aanwezig en dus wint de vaatwasser het hier van manueel afwassen.

Materiaal

Dan komen we op een punt uit waar veel mensen geen rekening mee houden, of niet bij nadenken en dat is de benodigde materialen voor het produceren van de hulpmiddelen van de afwas. Indien je manueel afwast gebruik je in ieder geval een afwasborstel, afwasmiddel en eventueel een teiltje, maar afwassen in de gootsteen kan natuurlijk ook. Ook is het mogelijk om een druiprek te gebruiken (het alternatief is de vaat op een vaatdoekje te leggen om wegglijden van borden te voorkomen).

Met een teiltje en een borstel

Met een afwasteil en druiprek (beide niet nodig, maar kunnen wel prettig zijn) doe je jaaaaaren (geen wetenschappelijk onderzoek, maar ervaring). Laten we zeggen dat je er 30 jaar mee kan doen. Materiaal verschilt, maar de teiltjes zijn bijna altijd van plastic en de afdruiprekken kunnen van rvs, plastic of hout zijn. Ik kon geen teil vinden van gerecycled plastic, dus tweedehands bij de kringloop of gewoon in de gootsteen afwassen is dan een goede optie. Afdruiprekken zijn niet heel duur en kunnen eventueel ook tweedehands worden aangeschaft (rvs zal langer mee gaan dan hout, bij hout zou ik toch verwachten dat er eerder schimmel op kan komen).

De afwasborstel kan gemaakt worden van hout, bamboe of plastic. Omdat het heel makkelijk is een plasticvrije afwasborstel te kopen ga ik ervanuit dat dit geen probleem hoeft te zijn. Wij hebben een afwasborstel van Ibex. Je kan de kop er af halen en deze vervangen voor een nieuwe kop (zo gaat het handvat meerdere borstels mee).

Kostenplaatje

Dit hangt natuurlijk af van wat je koopt. Het kan heel goedkoop en je schaft alleen een afwasborstel aan. Die van ons kost € 1,50 maar je hebt ook duurdere. Sommige zouden wel meerdere jaren mee kunnen gaan omdat je ze kan uitkoken. Wij vervangen een afwasborstel ongeveer elk jaar (of wanneer hij er echt aan toe is) en dit wordt dan onze spoelborstel.

Een afdruiprekje van bamboe kost ongeveer € 19,99 en van RVS kan ik ze vinden voor € 16,95. Ik moet zeggen dat ik enorm gecharmeerd ben van het afdruiprek van KitchenBrothers (zie afbeelding hieronder) en deze is te koop voor € 28,95. Hier doe je zeker wel 25 jaar mee (mits je hem droog maakt na gebruik). Een afwasteil kost nog minder dan € 10,- en gaat ook zeker 25 jaar mee.

Afbeelding 2: Droogrek

In totaal kom je uit op: ((1,50*25)+19,99+28,95)/25 = € 1,96 per jaar

Vaatwassermaterialen

Een vaatwasser is een complexe machine en heeft een milieubelastend productieproces. Er komen meer onderdelen bij kijken, dus we hoeven geen research te doen om die conclusie te trekken. Ik heb niet goed kunnen achterhalen waar alle onderdelen van de vaatwasser vandaan komen, maar als ze zo worden geproduceerd als de meeste elektronische artikelen, kunnen we ervan uitgaan dat alle onderdelen overal vandaan komen. Ook zijn er veel grondstoffen nodig om een machine te produceren wat veel energie vraagt om het te maken.

Je hoeft geen geleerde te weten dat het moeilijker is een machine te bouwen dan een borstel. De vaatwasser is qua productie belastender voor het milieu dan een afwasborstel.

Een vaatwasser gaat overigens wel langer mee dan de afwasborstel maar minder lang dan een afwasteil. De gemiddelde levensduur zou zo’n 7 jaar zijn (afhankelijk van het merk). Een Miele heeft een gemiddelde levensduur van 14 jaar en onze Bauknecht 5 jaar (4). Dat is nogal een verschil.

Kostenplaatje

Vaatwassers zijn duur. Je hebt goedkope (< € 300,-) en dure (> € 1.000,-). De onze is te koop voor € 670,- dus deze prijs zal ik hanteren voor het kostenplaatje. De levensduur is dus 5 jaar, dat zou betekenen dat ik in 25 jaar tijd 4x € 670,- zou moeten betalen! Om eerlijk te zijn denk ik dat we langer met onze vaatwasser doen (zeker omdat we nu met de hand afwassen) en zou ik bij een eventuele volgende eentje aanschaffen met een langere levensduur. Enfin, ik maak verschillende berekeningen op basis van verschillende levensduren:

Levensduur van 5 jaar: (670+(1,5*5))/5= € 135,50 per jaar (ik koop sowieso een afwasborstel, want er moet altijd wat gewassen worden met de hand).

Levensduur van 7 jaar: (670+(1,5*7))/7= € 97,21 per jaar.

Levensduur van 10 jaar: (670+(1,5*10))/10= € 68,50 per jaar.

Conclusie

Qua kosten is het duidelijk: afwassen met de hand is stukken goedkoper. De vaatwassers hebben een relatief korte levensduur en moeten vaker vervangen worden dan een afdruiprek en afwasteil. De afwasborstel moet elk jaar vervangen worden, maar is iets wat we sowieso in huis hebben omdat je af en toe toch iets met de hand zou moeten doen.

Nu hebben we al een vaatwasser, maar we besparen in principe geld door voornamelijk gebruik te maken van manueel afwassen. Zo gaat onze vaatwasser – hopelijk – langer mee dan de verwachte levensduur. Ik kan me niet voorstellen dat we volgend jaar met een kapotte vaatwasser zitten, maar als dat zo is denk ik niet dat we een nieuwe aanschaffen.

Afwasmiddel, blokjes of poeder?

Mijn laatste aspect is het vergelijken van verschillende soorten reinigingsmiddelen. Dat is nogal lastig, want de keuze is enorm.

Afwasmiddel

Afwasmiddel kun je geconcentreerd kopen en je kan er lang mee doen, mits je goed doseert. Een theelepel per gemiddelde wasbeurt is vaak voldoende (5). De geconcentreerde afwasmiddel zit ook in een kleinere verpakking. Ook zijn er afwasmiddelen te koop in (bijna) volledig gerecycled plastic. Nu betaal je hier wel de hoofdprijs voor.

Green Soap kost € 3,45 per 500 ml, Seepje kost € 2,49 per 500 ml terwijl Dreft3,49 per 890 ml kost (€ 1,96 per 500 ml). Dreft is dan nog niet het budgetmerk, want Klok (€ 0,95 per 500 ml) of AH huismerk (€ 0,99 per 500 ml) zitten onder de euro per halve liter.

Volgens de Consumentenbond is de beste afwasmiddel Dreft Extra Hygiëne Eucalyptus die € 2,39 per fles kost (€ 3,12 per 500 ml) gevolgd door budgetmerk W5 van de Lidl (€ 0,79 per 500 ml). De eco-middelen werken minder goed volgens de test (6).

De vraag is: Heb je een ultra-sterk afwasmiddel nodig? Want heb je een gezin van 10 en kook je met veel vet en maak je (onnodig) extra colaglazen vuil… dan heb je waarschijnlijk een sterker middel nodig dan wanneer je een paar bordjes waar brood op heeft gelegen gaat afwassen en een glas waar water in heeft gezeten.

Conclusie

Bedenk voor jezelf welke factor voor jouw gezin het hoogst afweegt. Wil je afwasmiddel uit een gerecyclede fles en is budget niet zo belangrijk, dan zijn Green Soap of Seepje goede overwegingen. Heb je een beperkt inkomen en wil je zo goedkoop mogelijk uit zijn, dan kun je de fles van de Lidl meenemen. Je hoeft niet de dure Dreft mee te nemen omdat deze de grootste reinigingskracht heeft, want wellicht heb je die ultrakracht niet nodig voor jouw vaat. Per fles van 500 ml zou je zo’n 50x moeten kunnen afwassen mits je zuinig doseert.

De kosten per wasbeurt variëren per wasbeurt. Een duur wasmiddel kost misschien iets meer dan € 0,07 per vaat, maar als je 50 wasbeurten met de W5 zou kunnen doen, komt dit neer op € 0,02. Mijn favoriete afwasmiddel is Green Soap, dus als we altijd deze zouden kopen komen we uit op € 50,37 per jaar (op basis van 2 wasbeurten per dag en 50x afwassen per fles).

Vaatwastabletten

Voor de vaatwasser kun je tabletten gebruiken of werken met poeder (plus glansspoelmiddel en zout). Ook hier heeft de Consumentenbond er een test tegenaan gegooid en de W5 van de Lidl komt er goed bovenuit. Ook hier heb je verschillende prijzen, van € 0,07 per wasbeurt tot € 0,38.

Wil je liever een eco-tablet, dan is de AH Eco all-in one (€ 0,10 per wasbeurt) een goede keuze. Deze is voorzien van het Nordic Ecolabel wat garandeert dat er geen schadelijke stoffen in zitten voor mens en milieu. Ook de verpakking moet voldoen aan strenge eisen. Niet alle eco-tabletten hebben dit keurmerk, dus let hier op als je voor eco kiest (7).

Persoonlijk hebben we een slechte ervaring met tabletten. Er zit wateroplosbaar plastic omheen wat niet altijd goed oplost (dus dit pulken we er eerst af). Daar komt bij: ik vind wateroplosbaar plastic niet helemaal betrouwbaar, maar dat is meer gevoel dan wetenschappelijk bewijs. Als er micro- en nanoplastics uit mijn kleding in het water terecht komt, dan zal het wateroplosbaar plastic ook niet helemaal 100% weg en opgelost worden? (Mocht iemand hier meer informatie over hebben, link dan naar een betrouwbaar artikel of wetenschappelijke bron, ik ben erg benieuwd.)

Voordeel van de tabletten is dat ze vaak in een kartonnen doos verpakt zitten, dus geen plastic verpakking (maar er zijn ook tabletten die wel in een plastic zak zitten).

Als we elke keer de AH Eco all-in one zouden kopen kost dat ons € 35,- per jaar (uitgaande van 350 beurten per jaar).

Poeder, zout en glansspoelmiddel

Naast wassen met tabletten kun je ook gebruik maken van poeder, zout en glansspoelmiddel. Je zou vaatwaspoeder zelf kunnen maken of in de winkel kopen. Ik heb hier geen persoonlijke ervaring mee, dus ik moet even op onderzoek uit.

Sun heeft vaatwaspoeder (3 kg voor € 7,99 | € 0,09 per wasbeurt) en ook glansspoelmiddel (€ 2,59 per 750 ml)  Het voordeel van poeder is dat je het makkelijker kan doseren dan een tablet. Volgens de Consumentenbond zou een vaat op basis van poeder, glansspoelmiddel en zout op zo’n € 0,10 per wasbeurt komen. Nu heb je hiervoor wel drie afhankelijke producten nodig, ze komen vaak wel in grote verpakkingen (8).

Conclusie

Afwasmiddel zou per afwas goedkoper zijn dan tabletten, maar in ons geval is het iets duurder (omdat het afwasmiddel heel duur is). Ik denk dat ik Seepje weleens wil proberen, want dan komen we uit op € 36,35 per jaar. Koop je een goedkoop afwasmiddel (€ 0,99) dan ben je zo’n € 14,45 per jaar kwijt en loont het dus om vaker af te wassen met de hand.

Omdat ik geen ervaring heb met poeder, zout en glansspoelmiddel weet ik niet hoe goedkoop dit zou zijn. Ik heb deze niet meegenomen in de berekening maar wellicht dat ik hier nog een keer uitgebreider naar ga kijken. Ook ben ik benieuwd of zelf vaatwaspoeder maken loont en goed werkt.

Bijkomstige variabelen

Nu zijn er een aantal aspecten die ik nog niet heb meegenomen:

  1. Er zijn artikelen die niet in de vaatwasser mogen! Deze producten moeten met de hand worden afgewassen, dus daar gebruik je water voor. Dit komt nog bovenop de liters water van je vaatwasser. Ook hier zitten kosten aan verbonden en is milieubelastend. Als je een klein teiltje water maakt voor deze producten (denk aan houten snijplanken, bamboe broodbakjes, grote wijnglazen, bepaalde pannen of servies) dan is dat dubbelop. Je zou deze artikelen wel gewoon in hetzelfde sopje als de rest kunnen wassen.
  2. Het komt hier geregeld voor dat de vaatwasser aan het einde van de dag vol zit en niet alle pannen in de vaatwasser passen. Ook hier gebruiken we dan water (en afwasmiddel) voor.
  3. Dan hebben wij ook borden van de kinderen waar plaatjes op staan, die vervagen in de vaatwasser. Best zonde. We hebben dit cadeau gekregen bij de geboorte van onze kinderen en we willen het graag aan onze kinderen meegeven als ze later groot zijn. Ook heb ik een mok met een prachtig kunstwerk van mijn peuter erop, die beter niet in de vaatwasser kan.

Deze informatie laat ik maar achterwege, want de formules en uitzoekwerk wordt te veel en te gedetailleerd. Ik zal ongetwijfeld meer aspecten vergeten zijn, maar ik verwacht dat er weinig verandering zal komen in de uitslag.

Gebruikte bronnen

1. Nuon. Wat verbruikt een vaatwasser. nuon.nl. [Online] [Citaat van: 2019 januari 25.] https://www.nuon.nl/duurzame-energie/energie-besparen/wat-verbruikt-een-vaatwasser/.

2. Beste Product. Uitleg energielabel van een vaatwasser. besteproduct.nl. [Online] 24 januari 2014. [Citaat van: 25 januari 2019.] https://www.besteproduct.nl/inbouw_vaatwassers/artikelen/1647/uitleg_energielabels__wanneer_is_een_vaatwasser_zuinig.

3. Milieu Centraal. Energierekening 2019. milieucentraal.nl. [Online] 2019. [Citaat van: 2019 januari 25.] https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/snel-besparen/grip-op-je-energierekening/energieprijzen/.

4. Gemiddeld Gezien. Gemiddelde levensduur vaatwasser. gemiddeldgezien.nl. [Online] [Citaat van: 25 januari 2019.] https://gemiddeldgezien.nl/gemiddelde-levensduur-vaatwasser.

5. Milieu Centraal. Afwassen. milieucentraal.nl. [Online] [Citaat van: 25 januari 2019.] https://www.milieucentraal.nl/in-en-om-het-huis/schoonmaken/afwassen/.

6. Consumentenbond. Test Afwasmiddelen. consumentenbond.nl. [Online] 19 oktober 2018. [Citaat van: 25 januari 2019.] https://www.consumentenbond.nl/vaatwasser/test-afwasmiddel.

7. —. Test vaatwastabletten. consumentenbond.nl. [Online] 19 oktober 2018. [Citaat van: 25 januari 2019.] https://www.consumentenbond.nl/vaatwasser/test-vaatwasmiddelen.

8. —. Vaatwasmiddelen. consumentenbond.nl. [Online] 19 oktober 2018. [Citaat van: 25 januari 2019.] https://www.consumentenbond.nl/vaatwasser/vaatwasmiddelen.

Wil je meer lezen en op de hoogte blijven? Volg ons dan op Social Media.
error

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *